W dobie powszechnego dostępu do Internetu, mediów społecznościowych oraz szybkiego rozwoju sztucznej inteligencji, codziennie dociera do nas ogromna ilość informacji. Wśród nich znajdują się deepfaki, czyli materiały wideo lub audio, w których wykorzystano wizerunek lub głos rzeczywistych osób do szerzenia fałszywych treści. Nie brakuje również fake newsów, zmanipulowanych wiadomości oraz informacji przekazywanych dalej bez uprzedniej weryfikacji. Dlatego tak istotne jest krytyczne podejście do tego, co czytamy i udostępniamy.
Współczesne media często odwołują się do emocji, używają sensacyjnych nagłówków i atrakcyjnych wizualnie materiałów, aby przyciągnąć uwagę odbiorcy. Jednak atrakcyjna forma nie gwarantuje prawdziwości przekazu. Weryfikacja treści powinna stać się podstawowym nawykiem każdego użytkownika przestrzeni cyfrowej.
Etyka oraz metoda
Warto rozróżniać rodzaje fałszywych informacji. Dezinformacja to celowe tworzenie i rozpowszechnianie treści fałszywych, wprowadzających w błąd, których celem jest wyrządzenie krzywdy lub szkody. Malinformacja to treści prawdziwe, ale wykorzystane w sposób szkodliwy. Misinformacja natomiast to nieprawdziwe treści rozpowszechniane bez zamysłu wyrządzenia szkody, powstające w wyniku błędu lub braku rzetelności.
Nie jesteśmy jednak bezradni wobec tych zagrożeń. Kluczowe jest, aby „zatrzymać się przy informacji”. Warto zadać sobie dwa pytania sformułowane przez Steve’a Buttry’ego: „Jak to wiesz?” oraz „Skąd to wiesz?”, a w przypadku sensacyjnych materiałów stosować zasadę dwóch źródeł przed publikacją.
Dane, dane i jeszcze raz dane
Statystyki i dane liczbowe bywają wykorzystywane do przedstawienia określonego wniosku. Jednak procent czy liczba nie zawsze pokazują pełny obraz sytuacji. Powołując się na badanie, warto sprawdzić, czego dokładnie dotyczy, jak liczna była grupa badanych, jakich pytań użyto, kiedy badanie przeprowadzono oraz kto je sfinansował.
Należy też pamiętać, aby nie mylić korelacji z przyczynowością. Dwa zjawiska mogą występować jednocześnie, ale nie musi to oznaczać, że jedno wynika z drugiego. Korelacja to współwystępowanie zmiennych niezależnych od siebie, natomiast przyczynowość zachodzi wtedy, gdy zmiana jednej zmiennej bezpośrednio powoduje zmianę drugiej.
Filtrowanie prawdy
Rolą fact-checkera jest sprawdzanie prawdy. Podobnie jak oczyszczając wodę z zanieczyszczeń, możemy przesiać informację, stosując zestaw pytań UGC: „Czy to oryginalne zdjęcie/nagranie czy kadr? Kto to opublikował – zweryfikuj konto/osobę. Kiedy to powstało? Gdzie to zrobiono?”. Każde z tych pytań można sprawdzić kolejno za pomocą wyszukiwania AI, sprawdzania tablic rejestracyjnych, pogody widocznej na zdjęciu czy choćby budynków i stylu architektury w tle.
Poza weryfikowaniem prawdy powinniśmy zadbać o własne bezpieczeństwo, stosując silne hasła, podwójne uwierzytelnianie, menedżer haseł oraz kierując się intuicją i nie ufając każdemu przesłanemu linkowi. Utrata dostępu do konta może sprawić, że staniemy się siewcą nieprawdy, a zasianie pola rośliną inwazyjną może wpłynąć na jakość wszystkich plonów w „okolicy”.
Źródła: UNESCO – Journalism, ‘Fake News’ and Disinformation Handbook for Journalism Education and Training; Verification Handbook; „Dezinformacja, Misinformacja, Malinformacja – czym się różnią?” – NASK
Fot. facebook.com

